plofmier

23-04-2018 - Woord van de Dag - Van Dale Uitgevers

plofmier

De afgelopen jaren zijn er allerlei samenstellingen met plof ontstaan, variërend van plofkip tot plofklas. In zulke woorden moet het eerste woorddeel doorgaans figuurlijk worden opgevat. Het heeft betekenissen die uiteenlopen van ‘in korte tijd geteeld of vetgemest (en daardoor … Lees verder

De afgelopen jaren zijn er allerlei samenstellingen met plof ontstaan, variërend van plofkip tot plofklas. In zulke woorden moet het eerste woorddeel doorgaans figuurlijk worden opgevat. Het heeft betekenissen die uiteenlopen van ‘in korte tijd geteeld of vetgemest (en daardoor relatief goedkoop)’ (plofkalf, -kalkoen, -kip, -paprika, -varken) via ‘te snel geëvolueerd of zich ontwikkelend’ (plofcarrière) tot ‘uit zijn voegen barstend, barstensvol’ (plofklas). In al deze woorden is plof een figuurlijke toepassing van ploffen in de letterlijke betekenis ‘exploderen’ of ‘uiteenbarsten’.

Afgelopen weekend werd onze taal opnieuw verrijkt met een samenstelling met plof, namelijk plofmier. Het is de lekenterm voor Colobopsis explodens, een onlangs in Brunei (op het eiland Borneo) ontdekte grote mier, die bij dreigend gevaar letterlijk uit zijn vel springt. Daarbij komt een giftige stof vrij, waarmee de vijand wordt gedood, zodat de kolonie waar de plofmier toe behoort gered wordt. De kamikaze– of zelfmoordmier – zoals de plofmier ook wel wordt genoemd – woont in boomtoppen in het tropisch regenwoud.

In de samenstelling plofmier heeft plof – anders dan in plofkip c.s. – een vrij letterlijke betekenis: de mier blaast zijn achterlichaam vrijwillig op, waardoor dit openbarst. Alleen daarom al – dus tegen de achtergrond van plofkalkoenen, -kippen en -varkens – is plofmier een opvallend woord. De plofmier is trouwens niet de eerst ontdekte exploderende mier. In het verleden zijn er wel vaker mierensoorten gevonden die bij dreigend gevaar zelfmoord plegen door zich op te blazen om de vijand te verdrijven. Zulke mieren komen (gelukkig) alleen in Zuidoost-Azië voor.

Definitie

plofmier (de, -en) op Borneo voorkomende mier uit de familie schubmieren die bij gevaar het achterlijf opblaast (en daarmee zelfmoord pleegt) om vijanden van de mierenkolonie te doden (Colobopsis explodens), synoniem: kamikazemier, zelfmoordmier

 


kalifaatkleuter

20-04-2018 - Woord van de Dag - Van Dale Uitgevers

kalifaatkleuter

De afgelopen dagen is er in de media veel te doen geweest over de veelal jonge kinderen van Nederlandse jihadisten die met hun moeders in gevangenschap leven in Syrië en Irak. Moet Nederland die jihad– of kalifaatkinderen repatriëren en in … Lees verder

De afgelopen dagen is er in de media veel te doen geweest over de veelal jonge kinderen van Nederlandse jihadisten die met hun moeders in gevangenschap leven in Syrië en Irak. Moet Nederland die jihad– of kalifaatkinderen repatriëren en in het vaderland drastisch heropvoeden of moeten ‘we’ die kinderen maar lekker in hun Syrische zandbak laten zitten? Kalifaatkind maakte in 2015 al zijn debuut in de krant:

Een familielid van een Nederlands gezin dat zo’n half jaar geleden naar Syrië is afgereisd, is zeer somber gestemd over de toekomst van kleine ‘kalifaatkinderen’. Onlangs zag hij een foto van zijn 7-jarige neefje. Het guitige ventje dat hij kende, lijkt niet meer te bestaan. Hij zag een jongetje met een kille blik, met haat in de ogen. (De Volkskrant, 17-3-2015)

Jihadkind is zelfs nog een half jaar ouder. De Gooi- en Eemlander schreef op 3-9-2014: ‘Huizer jihadkinderen maken het goed’. Die waren dan ook nog niet afgereisd naar het bij Raqqa en Mosul gestichte kalifaat van de Islamitische Staat.

Vandaag geven ongeveer alle kranten hun mening over wat er met zulke kinderen moet gebeuren. Sheila Sitalsing schrijft in haar column in De Volkskrant:

De premier heeft nog niet laten weten of hij wellicht vindt dat ook de allerjongste kalifaatkleuters en -peuters beter dáár kunnen sterven, in het kader van het voorkomen van allerlei gedoe.

Kalifaatkind klinkt al tamelijk onschuldig, maar bij de woorden kalifaatkleuter en –peuter, die vandaag beide in De Volkskrant debuteren, denk je helemaal dat ze geen kwaad kunnen. De introductie van deze woorden is dus een retorische truc van Sitalsing om haar mening – ‘Alleen barbaren laten een kind boeten voor wie hun vader was. Haal ze terug.’ – te onderstrepen.

Daarmee gaat ze overigens voorbij aan wat anderen beweren, namelijk dat de IS-kinderen (door de IS-lui zelf liefkozend de welpen van het kalifaat genoemd) vaak al op heel jonge leeftijd worden gerekruteerd om te ‘worden gestaald in de jihad-ideologie’ en om er ‘kandidaat-martelaren’ van te maken (PZC, 29-12-2014).

Maar goed, ze zullen uiteindelijk wel terugkeren, die kalifaatkinderen, en de kans is groot dat dit woord in elk geval beklijft. Of dat ook voor kalifaatkleuter en –peuter geldt, valt te bezien.

Definitie

kalifaatkind (o, …kinderen) kind van jihadistische ouders in het IS-gebied, m.n. kind van Nederlandse of Belgische jihadisten dat – na de val van de Islamitische Staat – in gevangenschap in Syrië of Irak vertoeft

kalifaatkleuter (m,-s) jong kalifaatkind (ca. 4 tot 6 jaar)

kalifaatpeuter (m, -s) zeer jong kalifaatkind (ca. 1,5 tot 4 jaar)